به بهانه هفته گردشگری؛ نگاهی به گزیدهای از بیانات رهبر انقلاب درباره اهمیت گردشگری
سید امیر سلیمانی رباطی، مسئول میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان بشرویه، در یادداشتی نوشت:
گردشگری در دهههای اخیر به یکی از پیشرانهای مهم اقتصاد جهانی تبدیل شده و بسیاری از کشورها با بهرهگیری از ظرفیتهای طبیعی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی خود، آن را در زمره اولویتهای توسعهای قرار دادهاند.
ایران نیز با برخورداری از پیشینهای کهن، تمدنی چند هزار ساله، تنوع اقلیمی و فرهنگی و قرار گرفتن در مسیر تمدنهای بزرگ تاریخی، از ظرفیتهای گستردهای برای توسعه گردشگری برخوردار است. با این حال، سهم ایران از اقتصاد جهانی گردشگری همچنان با ظرفیتهای واقعی کشور فاصله دارد و سیاست دولتهای غربی یکی از عوامل مهم رشد بسیار کند گردشگری جهانی شده است و ضرورت دارد این حوزه با نگاهی جامع، تخصصی و آیندهنگر مورد توجه قرار گیرد.
گردشگری برای کشوری مانند ایران که سالها اقتصاد آن به درآمدهای حاصل از منابع تجدیدناپذیر وابسته بوده، میتواند یکی از مسیرهای متنوعسازی اقتصاد، ایجاد اشتغال، رونق مناطق کمتر برخوردار و افزایش درآمدهای ارزی باشد. اهمیت این موضوع در بیانات رهبر انقلاب نیز بارها مورد تأکید قرار گرفته است.
ایشان درباره ظرفیت اقتصادی گردشگری فرمودهاند: «من تصورم این است که اگر مسئولین کشور بتوانند از همین مسئلهی گردشگری به شکل درست، با تبلیغات صحیح و با جهتگیریِ صحیح استفاده کنند، درآمد آن، کشور را از همهی معونههای دیگر بینیاز میکند.»
این نگاه، گردشگری را صرفاً یک فعالیت تفریحی نمیداند، بلکه آن را عرصهای گسترده با ظرفیت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی معرفی میکند؛ عرصهای که میتواند در حوزههای مختلفی همچون گردشگری تاریخی، فرهنگی، طبیعی، روستایی، عشایری، زیارتی و سلامت توسعه یابد.
گردشگری؛ فرصتی برای توسعه مناطق کمتر برخوردار
یکی از مهمترین ابعاد گردشگری، نقش آن در توسعه متوازن سرزمینی است. بسیاری از روستاها، مناطق عشایری و شهرستانهای کمتر برخوردار، در عین فاصله داشتن از مراکز بزرگ جمعیتی، از ظرفیتهای ارزشمندی در حوزه طبیعت، فرهنگ، آداب و رسوم، صنایعدستی و میراث ناملموس برخوردارند.
فعالسازی این ظرفیتها میتواند به ایجاد اشتغال پایدار، رونق اقتصادی و افزایش ماندگاری جمعیت در مناطق کمتر برخوردار کمک کند و زمینه کاهش مهاجرت از روستاها و مناطق دورافتاده را فراهم آورد. از این منظر، گردشگری میتواند بخشی از راهکار توسعه منطقهای و کاهش برخی آسیبهای اجتماعی باشد.
بهرهگیری از ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی
رهبر انقلاب همچنین بر استفاده از ظرفیتهای فرهنگی گردشگری تأکید کردهاند و فرمودهاند: «از ظرفیتهای فرهنگی گردشگری استفاده بهینه شود.»
ظرفیت فرهنگی ایران مجموعهای گسترده از میراث ملموس و ناملموس، آداب و رسوم، آیینها، مشاهیر، هنرها، صنایعدستی، معماری، ادبیات و دانش بومی را دربرمیگیرد. این مجموعه، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران است و میتواند به یکی از پایههای اصلی توسعه گردشگری فرهنگی تبدیل شود.
حفظ این میراث، پیششرط توسعه پایدار گردشگری فرهنگی است. بناهای تاریخی، محوطههای باستانی، آثار هنری، کتابها، آیینها و سنتهای بومی، صرفاً یادگارهایی از گذشته نیستند؛ بلکه سرمایههایی فرهنگی و اقتصادیاند که در صورت حفاظت و معرفی صحیح، میتوانند نسلهای آینده را نیز از منافع خود بهرهمند کنند.
ضرورت اهتمام بیشتر به میراث فرهنگی و گردشگری
رهبر انقلاب در سخنان خود با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به این حوزه فرمودهاند: «در بحث گردشگری حقیقتاً ضعیف عمل میکنیم که باید اهتمام ویژهای به میراث فرهنگی و گردشگری شود.»
این تأکید را میتوان ناظر بر ضرورت یک رویکرد عملیاتی و همهجانبه در حوزه گردشگری دانست؛ رویکردی که در آن، دولت، بخش خصوصی، جوامع محلی، دانشگاهها و فعالان تخصصی این حوزه در کنار یکدیگر قرار گیرند.
توسعه گردشگری بدون سرمایهگذاری، زیرساخت مناسب، آموزش نیروی انسانی، حفاظت از میراثفرهنگی، معرفی حرفهای مقاصد و حمایت از فعالان بخش خصوصی امکانپذیر نیست. از این رو، تحقق اقتصاد گردشگری نیازمند برنامهای بلندمدت و هماهنگ است.
معرفی جاذبههای گردشگری؛ حلقهای مهم در توسعه صنعت گردشگری
یکی دیگر از نکات مورد تأکید رهبر انقلاب، ضرورت معرفی جاذبههای گردشگری کشور است. ایشان فرمودهاند: «معرفی و شناساندن جاذبههای گردشگری برای مسافران خارجی و داخلی مهم است.»
شناساندن ایران به گردشگران داخلی و خارجی نیازمند تبلیغات هدفمند، تولید محتوای حرفهای و روایت درست از ظرفیتهای کشور است. در این مسیر، استفاده از ظرفیت رسانهها، مستندهای تاریخی و فرهنگی، فضای مجازی و ابزارهای نوین ارتباطی میتواند نقش مهمی داشته باشد.
گردشگری در حقیقت نوعی ارتباط فرهنگی میان ملتها نیز هست. گردشگری که با فرهنگ، تاریخ، هنر، معماری، غذا، آیینها و شیوه زندگی مردم یک سرزمین آشنا میشود، میتواند بخشی از این تجربه را با دیگران به اشتراک بگذارد. بنابراین، تجربه مطلوب گردشگر میتواند به معرفی طبیعی و غیرمستقیم فرهنگ ایران در سطح بینالمللی کمک کند.
توجه همزمان به همه گونههای گردشگری
نگاه جامع به گردشگری در بیانات رهبر انقلاب نیز قابل مشاهده است. ایشان میفرمایند: «به هر حال روی مسئلهی گردشگری حتماً بایستی کار شود؛ هم در زمینهی مزارات اسلامی، هم به وسیلهی مفاخر ادبی و هنری ما، هم در زمینهی آنچه که در گذشتهی تاریخ وجود داشته است.»
این نگاه، ضرورت توجه به گونههای مختلف گردشگری را نشان میدهد؛ از گردشگری زیارتی و تاریخی گرفته تا گردشگری فرهنگی، طبیعی، روستایی و سایر شاخههای تخصصی.
هر یک از این حوزهها نیازمند شناخت مخاطب، آموزش نیروی انسانی متخصص، طراحی مسیرهای گردشگری، تولید محتوای مناسب و ایجاد زیرساختهای لازم است. بهرهگیری از دانش دانشگاهی در حوزههایی همچون باستانشناسی، مردمشناسی، جامعهشناسی، اقتصاد، محیطزیست و مدیریت گردشگری نیز میتواند به حرفهایتر شدن این صنعت کمک کند.
گردشگری؛ ظرفیتی برای کاهش وابستگی به منابع نفتی
تأکید بر اقتصاد درونزا و بهرهگیری از ظرفیتهای داخلی، اهمیت گردشگری را دوچندان میکند. گردشگری در مقایسه با بسیاری از صنایع، ظرفیت بالایی برای اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم دارد و میتواند از طریق فعال کردن مجموعهای از کسبوکارهای محلی، خدمات اقامتی، صنایعدستی، حملونقل، غذا و سایر فعالیتهای وابسته، ارزش اقتصادی ایجاد کند.
از این منظر، گردشگری میتواند یکی از مسیرهای متنوعسازی منابع درآمدی کشور و کاهش وابستگی به درآمدهای حاصل از منابع تجدیدناپذیر باشد.
البته بهرهگیری از این ظرفیت نیازمند برنامهریزی دقیق، ایجاد زیرساخت، تسهیل سرمایهگذاری، آموزش، حفاظت از منابع طبیعی و فرهنگی و توجه به توسعه پایدار است؛ چراکه رشد گردشگری زمانی پایدار خواهد بود که منافع اقتصادی آن با حفظ هویت فرهنگی و محیطزیست همراه باشد.
گردشگری و تقویت خودباوری ملی
شاید یکی از مهمترین ابعاد فرهنگی توجه به گردشگری، تقویت شناخت جامعه از هویت و پیشینه تاریخی خویش باشد. خودباوری ملی بدون شناخت ریشههای فرهنگی و تاریخی شکل نمیگیرد و میراث فرهنگی، در حقیقت بخشی از این ریشههاست.
بناهای تاریخی، آثار باستانی، کتابها، هنرها، صنایعدستی، آیینها و دانشهای بومی، هر کدام بخشی از روایت تاریخی ایران را شکل میدهند. معرفی صحیح این میراث میتواند به تقویت شناخت نسل جدید از گذشته کشور و افزایش احساس تعلق نسبت به میراث فرهنگی کمک کند.
رهبر انقلاب در یکی از بیانات خود با اشاره به تجربه بازدید از جاذبههای تاریخی یونان و مقایسه آن با ظرفیتهای تاریخی ایران، به ضرورت توجه بیشتر به داشتههای تاریخی کشور اشاره کردهاند و از جمله به مجسمه والرین، امپراتور روم، در نزدیکی کازرون و تصویر شکست سپاه ایران در یونان پرداختهاند.
ایشان میفرمایند: «یک نفری برای من نقل میکرد، میگفت رفته بودیم یونان. ما را به مراکز گردشگری گوناگون میبردند و آنها را به ما نشان میدادند؛ از جمله به نقطهای بردند، گفتند اینجا همان جایی است که سپاهیان ایرانی آمدند اینجا، از ما شکست خوردند. مردم را به یک بیابان خالی میبرند و نشان میدهند که اینجا آنجایی است که ایرانیها در آن دوره لشکرکشی کردند و در اینجا شکست خوردند. یک فضای خالی را نشان میدهند. خوب اینجا نزدیکی کازرون، مجسمه والرین است، امپراتور روم، که زانو زده در مقابل پادشاه ایران. خیلی خوب، اینجا را بروید نشان بدهید؛ این به آن در! این همه نقاط مثبتی که میتواند گذشته ما را نشان بدهد.»
این نگاه، حامل یک پیام روشن است: ملتی که تاریخ، فرهنگ و میراث خود را بهدرستی میشناسد و معرفی میکند، از سرمایهای ارزشمند برای توسعه فرهنگی و گردشگری برخوردار است.
سخن پایانی
مرور بیانات رهبر انقلاب درباره گردشگری نشان میدهد که این حوزه از منظر ایشان صرفاً یک فعالیت خدماتی یا تفریحی نیست؛ بلکه موضوعی اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است که میتواند در اشتغالزایی، توسعه مناطق کمتر برخوردار، معرفی هویت فرهنگی، افزایش درآمدهای ارزی، تقویت اقتصاد غیرنفتی و حفاظت از میراث فرهنگی نقشآفرین باشد.
توجه به گردشگری، در واقع توجه همزمان به اقتصاد، فرهنگ، هویت، تاریخ و ظرفیتهای بومی کشور است.
اکنون که هفته گردشگری فرصتی برای بازخوانی ظرفیتها و چالشهای این حوزه فراهم کرده است، توجه به این رهنمودها میتواند زمینهای برای بازنگری در سیاستها، تقویت زیرساختها، حمایت از سرمایهگذاران و فعالان گردشگری و بهرهگیری از ظرفیتهای کمتر شناختهشده کشور باشد.
ایران سرزمینی است که در هر گوشه آن میتوان بخشی از تاریخ، فرهنگ، طبیعت و زندگی ایرانی را روایت کرد؛ از شهرهای تاریخی و بناهای ارزشمند گرفته تا روستاها، مناطق عشایری، آیینها، صنایعدستی و طبیعت متنوع.
شناخت، حفاظت، معرفی و بهرهبرداری پایدار از این گنجینهها، میتواند گردشگری را به یکی از پایههای مهم توسعه فرهنگی و اقتصادی کشور تبدیل کند.