اين بنا به عنوان مركز حكمراني در بافت شهر جايگاه خاص داشته است بطوريكه بين اين بنا و ارگ ارتباطي اجتماعي با ساكنين اطراف آن برقرار بوده است و به دليل شاغل بودن بعضي از اهالي به عنوان خدمه ارگ منازل اين افراد در اطراف زمينهاي مزروعي مستقر بوده است. ارگ متعلق به يكي از خوانين خاندان خزيمه علم است كه در اصل مقر حكومتي محسوب مي گرديده از لحاظ تاريخي خاندان علم از دوره صفويه وارد كارهاي درباري شده و در دوران هاي بعدي همچنان در دربار سلاطين مختلف ابراز وجود كردند و در اوايل قرن هفدهم بود كه تمامي قائنات به دست اين خاندان افتاد و به همين علت قدرت بيشتري پيدا كردند. اين خاندان بعداً در سرزمين قهستان كه مركز فعلي آن در بيرجند مي باشد با استقلال بيشتري فرمانروايي كردند. هنگاميكه حكومت قائنات و سيتان از طرف محمد ابراهيم خان به دو برادر زادهاش حسام الدوله و صمصام الدوله واگذار گرديد حسام الدوله كه قاينات را بدست گرفت از اين ارگ به عنوان مركز و مقر فرمانروايي خود استفاده كرد و به همين علت نام اوليه اين ارگ در زمان خود ً ارگ حسام الدوله ً ناميده مي شده است.همچنين به علت شباهت فوقاني ترين بخش عمارت به كلاه فرنگي عوام را بر اين داشته كه اين ارگ را بنام ً ارگ كلاه فرنگي ًبشناسند.با توجه به شيوه معماري مخصوصا در پلان همكف آن قدمت اين بنا به اواخر دوره زنديه نسبت داده مي شود بعبارتي قدمت اصلي بنا بايد بين اواخر دوره زنديه و اوايل دوره قاجاريه باشد.
بناي مزبور بطور كل از نظر سبك و شيوه معماري با ساير بناهاي شهري اختلاف اساسي دارد چرا كه بنا بدليل داشتن گنبدي زيگوارتي و چند اشك.به و طاقنماهاي متعدد و بعضا مقرنسكاري شده و جه مميزه خويش را كاملا حفظ كرده است.