بازه زمانی این دوره از حدود 40 هزار سال تا 20 هزار سال قبل را در برمیگیرد. در این دوره ما همچنان شاهد حضور گونههایی متنوع از جمعیتهای انسانی هستیم که اغلب آنها در آسیا و اروپا پراکنش داشتند. با این وجود در این دوره ما شاهد تحولی بزرگ در پیچیدگی رفتاری گونه انسانی هوشمند هوشمند هستیم که به لحاظ آناتومی همانند گونه پیش از خود یعنی هومو ساپینس بوده با این وجود به لحاظ رفتاری از پیچیدگی بیشتری نسبت به سایر گونهها و بخصوص نئاندرتالها برخوردار است. همین امر موجب میشود تا پس از خروج از قاره آفریقا به سرعت بر قلمرو اوراسیا تسلط یابد و جمعیت نئاندرتال ها که برای صدها هزار سال بر بخش وسیعی از اوراسیا تسلط داشتند در حوالی 26 هزار سال قبل منقرض شدند. اگرچه که بیشتر دیرین انسان شناسان و باستان شناسان پارینه سنگی، این تقابل را عمدتا مربوط به رقابت بر سر منابع شکار قلمداد مینمایند تا درگیری مستقیم بین این دو گونه انسانی.
یکی از مهمترین ویژگی های فنی ابزار سازی این دوره، تحول در تراش دست افزارهای سنگی است. استفاده هدفمند از تیغهها و ریزتیغهها در این دوره این امکان را فراهم کرد تا میزان قطعات قابل استفاده در خلال تراش دست افزارها افزایش یابد. امری که منجربه ساخت و تراش دست افزارهایی با پیچیدگی بالاتر و با قابلیت پرتابی بودند که فاکتور مهمی در بالا بردن میزان شکار بشمار می رفت. در این دوره شاهد ظهور یک انقلاب در بخشهای مختلف هنری هستیم، از جمله برای نخستین بار استفاده از گِل با هدف ساخت مواد فرهنگی نظیر پیکرک را شاهد هستیم. علاوه بر این استفاده از قطعات استخوانی با هدف ساخت پیکرکهای کوچک انسانی و حیوانی را شاهدیم.
این دوره در ایران، دیرینگی نسبی از 40 هزار سال تا 20 هزار سال پیش را در بر می گیرد. مهمترین محوطه هایی که در خراسان جنوبی آثار این دوره در آنجا شناسایی شده و در موزه باستان شناسی استان به نمایش گذاشته شده است، محوطه گدار نوزاج شهرستان قاینات، محوطه بادامک شهرستان سرایان و محوطه کفتر کوه شهرستان فردوس می باشد.
مهمترین ابزارهای سنگی این دوره در محوطه های خراسان جنوبی، شامل انواع سنگ مادر، انواع تیغه و خراشنده، و انواع سر پیکان می باشد. از سنگ مادر برای ساخت و برداشت سایر ابزارهای سنگی از روی آن بهره می گرفتند. و از سایر ابزارها برای شکار (به عنوان سرتیر) و در فرایند سلاخی گوشت شکار استفاده میشده است.
Audio Introduction: (Upper Paleolithic)