در يازده كيلومتري شرق خوسف و دو كيلومتري جنوب غربي روستای ريچ در پشت تپه هاي (خَردُزد) و دهكده كوچك و زيباي (ساق پيچوك) آنجا كه رشته كوه باقران آغاز ميشود دره باريك و ژرفي به نام كال جنگال ديده ميشود. دو رشته كوه شمالي و جنوبي اين دره كه از غرب به شرق كشيده ميشود در دل كوه باقران بهم ميپيوند. فاصله اين دو كوه در آغاز دره بيش از دو متر نيست ولي در ميان دره به بيست متر ميرسد.
مهمترین یافتههایی که باعث شده که دره کوچک کالجنگال را در میان آثار جنوب خراسان مطرح میکند سه سنگ نگاره مجزای انسانی و چند کتیبه است که در مناطق مختلف این دره پراکنده شدهاند.
بر روي يكي از بلندترين قله هاي كوه شمالي تقريبا در همان اوایل دره بر روي صخره اي نقش مبارزه مردی با شیر را نشان میدهد. نبرد انسان و شیر یکی از موضوعاتی است که در نقوش دوره تاریخی به فراوانی دیده می شود و نمادی از قدرت و شهامت است.
بر بالاي تصویر تقريبا به موازات پشت شير نوشته اي در دو سطر اريب به خط گَشته دبيره اشكاني بدين گونه نقر شده است: ” بَری اَرتَخشتَر نَخوری خَشَثرَپ “معنی آن: پور اردشیر نخور شهربان. احتمالا این کتیبه به نام و جایگاه شخصیت نقش شده اشاره دارد .
نگاره ای دیگر تصویر سر و گردن یک مرد را به صورت نیمرخ نشان میدهد که کلاهخود رزم بر سر دارد. از خصوصیات بارز این تصویر، دو زایده منحنی رو به بالا در جلوی کلاه می باشد که در انتها به حلقه های مارپیچ تبدیل می شوند.
سنگ نگاره دیگر تصویر بالاتنه مردی را نشان می دهد که جزئیات بیشتری از چهره او نشان داده شده و هنرمند در ایجاد آن دقت بیشتری کرده است، در این سنگ نگاره نیز دو روبان مواج در پشت سر و کلاه وجود دارد که از شاخصه های این نقش به حساب می آید.
علاوه بر کتیبه هایی که در کنار سنگ نگارهها حک شده چندین کتیبه مجزای دیگر نیز در این دره شناسایی شده که برخی از آنها تنها یک سطر کوتاه، احتمالاٌ تنها یک واژه و برخی دیگر نیز یک متن چند سطری یا چند واژهای میباشند. کتیبه ها همگی به زبان پهلوی اشکانی هستند.این آثار در 15 آذر ماه 1378 با شماره 2533 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مولاژهای به نمایش در آمده، همگی به ابعاد واقعی و با فرم و حالت طبیعی صخره قالب گرفته و ساخته شده است و برای معرفی این آثار ارزشمند در موزه باستان شناسی بیرجند به نمایش گذاشته شده است.
Audio Introduction: Moljage of Kal Jangal Khosf