مولاژ سنگ نگارههای کال جنگال خوسف
در یازده کیلومتری شرق خوسف و دو کیلومتری جنوب غربی روستای ریچ در پشت تپه های (خَردُزد) و دهکده کوچک و زیبای (ساق پیچوک) آنجا که رشته کوه باقران آغاز میشود دره باریک و ژرفی به نام کال جنگال دیده میشود. دو رشته کوه شمالی و جنوبی این دره که از غرب به شرق کشیده میشود در دل کوه باقران بهم میپیوند. فاصله این دو کوه در آغاز دره بیش از دو متر نیست ولی در میان دره به بیست متر میرسد.
مهمترین یافتههایی که باعث شده که دره کوچک کالجنگال را در میان آثار جنوب خراسان مطرح میکند سه سنگ نگاره مجزای انسانی و چند کتیبه است که در مناطق مختلف این دره پراکنده شدهاند.
بر روی یکی از بلندترین قله های کوه شمالی تقریبا در همان اوایل دره بر روی صخره ای نقش مبارزه مردی با شیر را نشان میدهد. نبرد انسان و شیر یکی از موضوعاتی است که در نقوش دوره تاریخی به فراوانی دیده می شود و نمادی از قدرت و شهامت است.
بر بالای تصویر تقریبا به موازات پشت شیر نوشته ای در دو سطر اریب به خط گَشته دبیره اشکانی بدین گونه نقر شده است: ” بَری اَرتَخشتَر نَخوری خَشَثرَپ “معنی آن: پور اردشیر نخور شهربان. احتمالا این کتیبه به نام و جایگاه شخصیت نقش شده اشاره دارد .
نگاره ای دیگر تصویر سر و گردن یک مرد را به صورت نیمرخ نشان میدهد که کلاهخود رزم بر سر دارد. از خصوصیات بارز این تصویر، دو زایده منحنی رو به بالا در جلوی کلاه می باشد که در انتها به حلقه های مارپیچ تبدیل می شوند.
سنگ نگاره دیگر تصویر بالاتنه مردی را نشان می دهد که جزئیات بیشتری از چهره او نشان داده شده و هنرمند در ایجاد آن دقت بیشتری کرده است، در این سنگ نگاره نیز دو روبان مواج در پشت سر و کلاه وجود دارد که از شاخصه های این نقش به حساب می آید.
علاوه بر کتیبه هایی که در کنار سنگ نگارهها حک شده چندین کتیبه مجزای دیگر نیز در این دره شناسایی شده که برخی از آنها تنها یک سطر کوتاه، احتمالاٌ تنها یک واژه و برخی دیگر نیز یک متن چند سطری یا چند واژهای میباشند. کتیبه ها همگی به زبان پهلوی اشکانی هستند.این آثار در 15 آذر ماه 1378 با شماره 2533 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مولاژهای به نمایش در آمده، همگی به ابعاد واقعی و با فرم و حالت طبیعی صخره قالب گرفته و ساخته شده است و برای معرفی این آثار ارزشمند در موزه باستان شناسی بیرجند به نمایش گذاشته شده است.
Audio Introduction: Moljage of Kal Jangal Khosf